دولت قبل چگونه علم مهندسي ژنتيك در ايران را متوقف كرد؟
نويسنده: مريم فرهمند
محصولات تراريخته يا اصلاح ژنتيكي شده يعني محصولات پاك؛ محصولاتي كه با فناوري برتر توليد شده است. اسم اين محصولات را حتماً زياد شنيده ايد، فرآورده هايي كه از طريق مهندسي و اصلاح ژن هاي يك ارگانيسم به دست مي آيند. در اين اصلاح ژنتيكي، دي ان اي موجودات يا گياهان با استفاده از روش هاي درون شيشه اي تغيير مي يابد و دي ان اي (اسيد نوكلئيك) پس از ايجاد تغيير در خارج از بدن آن موجود يا گياه، به درون سلول ها منتقل مي شود، به نحوي كه بتواند به جزئي از دي ان اي آن موجود تبديل شود. اين تغيير مي تواند موجب توليد فرآورده هايي متفاوت شود؛ به عنوان نمونه در محصولات كشاورزي صفات مطلوبي مانند مقاومت به آفات و تحمل خشكي ايجاد مي كند و اين ويژگي را به نسل هاي بعدي محصول انتقال مي دهد.جهان قرن بيست و يك، دنياي فناوري و پيشرفت است و مهمترين دستاورد پيشرفته فناوري مهندسي ژنتيك در بخش كشاورزي، گياهان تراريخته است. در گياهان تراريخته با انتقال يك يا چند ژن مفيد به ساختار ژنوم گياه، كيفيت و كميت محصول افزايش مي يابد.
طبق آخرين گزارش «سرويس بين المللي دستيابي و استفاده از بيوتكنولوژي كشاورزي (ISAAA)»، سطح زير كشت گياهان تراريخته در دنيا در سال 2012 نسبت به نخستين سال توليد اين محصولات در سال 1996، رشد 100 برابري داشته كه حاكي از استقبال مردم از محصولات تراريخته است. افزايش توليد محصولات كشاورزي، تامين سلامت و امنيت محصولات غذايي، حفظ تنوع زيستي، تحمل تنش هاي زيستي و غير زيستي، تحمل آفات و بيماري ها، مقاومت به علف كش ها و آفت كش ها، حفظ محيط زيست، افزايش كيفيت و كميت محصول، حفظ و صرفه جويي منابع زمين، ايجاد ثروت بيشتر و بهبود وضع كشاورزان و تغذيه ميليون ها نفر مردم گرسنه از جمله مزاياي كشت محصولات تراريخته در هر كشوري است. خوب است بدانيد كه دو كشور هند و برزيل با استفاده از همين فناوري بيوتكنولوژي و توليد پنبه و سوياي تراريخته توانسته اند اقتصاد خود را به شكوفايي برسانند. ايالات متحده امريكا كشور پيشرو در كاشت محصولات تراريخته است و 5/69 ميليون هكتار از اراضي آن زير كشت اين محصولات قرار دارد. برزيل رتبه دوم را دارد و با افزايش سطح زير كشت محصولات از 3/6 ميليون هكتار به 6/36 ميليون هكتار، در دنيا ركورددار است.
آرژانتين با 9/23 ميليون هكتار سطح زير كشت جايگاه سوم خود را در دنيا حفظ كرده و كانادا با 8/11 ميليون هكتار كشت محصولات تراريخته در جايگاه چهارم است. هند هم در جايگاه پنجم قرار دارد و پنج كشور اتحاديه اروپا، 071/129 هكتار سطح زير كشت محصولات تراريخته دارند.
اما به گفته دكتر محمدعلي ملبوبي رئيس انجمن بيوتكنولوژي كشور، در حال حاضر ايران يكي از واردكنندگان محصولات كشاورزي تراريخته است، درحالي كه در قانون اساسي و همچنين در سياست هاي برنامه پنجم توسعه به دستيابي به فناوري هاي پيشرفته تاكيد شده است.
وي تيرماه امسال اعلام كرد كه از 9 سال پيش قانون ايمني زيستي تصويب شده ولي تاكنون به دليل نداشتن آئين نامه اجرايي اين قانون اجرايي نمي شود و به همين دليل اجازه رهاسازي گياهان تراريخته داده نمي شود؛ در حالي كه شاهديم بيش از 50 درصد محصولات كشاورزي كه وارد مي شوند، تراريخته هستند.
با اين وجود شايد كسي نداند كه ايران از پيشگامان توليد محصولات تراريخته در جهان بوده و اولين نمونه برنج تراريخته دنيا توسط پژوهشگران ايراني توليد شده است. حالاسوال اينجاست كه چرا با وجود اين دانش در كشور، امروز ما وارد كننده اين محصولات هستيم؟