کرم های قوزه پنبه, میوه گوجه فرنگی و پیله خوار نخود
گونه هاي شب پره متعلق به دو جنس Helicoverpa و Heliothis (از خانواده Noctuidae) از مهمترين آفات محصولات كشاورزي در ايران و جهان مي باشند. در ايران تاكنون ۶ گونه زیر از مناطق مختلف شناسايي شده اند:
Helicoverp armigera
Heliothis peltigera
Heliothis viriplaca
Heliothis incarnata
Heliothis nubigara
Heliothis maritima
سه گونه اول از نظر خسارت به محصولات كشاورزي بخصوص روي نخود، پنبه، گوجه فرنگي مهم تلقي مي گردند. گونه H. armigera از لحاظ پراكنش يكي از گسترده ترين آفات كشاورزي در سراسر آفريقا، خاورميانه، جنوب اروپا، هند، آسياي مركزي و جنوب شرقي، شرق و شمال استراليا، نيوزلند و بسياري از جزاير شرقي اقيانوس آرام ميباشد. ويژگيهايي نظير پلي فاژي، توانايي تحرك و جابجايي بالا و توانايي توسعه مقاومت به اكثر حشره كشهاي متداول باعث گشته تا اين حشره به يك آفت مهم در يك دامنه جغرافيايي وسيع تبديل گردد. در صورتي كه گونه هاي H. peltigeraو H. viriplacaآفت بعضي از محصولات كشاورزي با گسترش جغرافيايي محدود تر (H. viriplaca) يا دامنه ميزباني محدود تر (H. peltigera) مي باشند.
مطابق با مطالعات انجام شده در مورد تغييرات جمعيت گونه H. armigera ميتوان به موارد زير اشاره داشت: (1) فنولوژي فصلي: تعداد نسل ممكن در سال و فراواني فصلي جمعيت بطور مستقيم متاثر از درجه حرارت، توالي ميزباني و مناسب بودن ميزبان مي باشند. بارندگي بطور غير مستقيم، با تاثير بر روي فراواني و مناسب بودن گياهان ميزبان، بر روي فراواني فصلي جمعيت اثر مي گذارد. در مناطق حاره اي كه ميزبان موجود باشد اين گونه قادر است بطور دائم زاد و ولد كرده و در طي 28-30 روز يك نسل را تكميل كرده و 10-11 نسل در سال توليد نمايد. در اغلب سيستمهاي كشاورزي مناطق نيمه حاره و معتدل 3-5 نسل معمول مي باشد. نسلهاي مجزا هميشه مشخص نيستند چون بعد از اولين يا دومين نسل بهاره همپوشاني قابل ملاحظه اي بين نسلها روي مي دهد. توالي ميزبانهاي گياهي در دسترس هنگام فصل زاد و ولد مهم ترين عامل تعيين كننده خسارت بالقوه جمعيتهاي اين حشره ميباشد. در بسياري از مناطق تا نسل دوم، سوم يا حتي چهارم اين گونه به آفت محصولات زراعي تبديل نمي گردد ؛ (2) مرك ومير و كنترل (تنظيم) جمعيت: در بسياري از سيستمهاي كشاورزي اين حشره دچار مرگ ومير قابل ملاحظه اي مشود كه بعلت تاثيرات آب و هوا، شكارگرها و پارازيتوئيد ها، و بواسطه اثرات مستقيم گياه ميزبان روي بقا و رشد اين حشره مي باشد. اكثر اين مرگ وميرها در مرحله تخم و سنين اوليه لاروي رخ مي دهد كه نشاندهنده كاهش مرگ و مير با افزايش سن مي باشد. تعداد معدودي جدول زندگي براي جمعيت هاي مزرعه اي اين آفت درست شده است. نهايتهاي درجه حرارت و رطوبت و عوامل جوي ديگر نظير باد بنظر ميرسد كه مسئول مرگ ومير تخم، لارو و شفيره اين آفت باشند. اثرات عوامل غير زنده اغلب دست كم گرفته مي شود و اهميت مرگ و مير طبيعي، بخصوص بر اثر شكارگرها و و پارازيتوئيد ها، در فراواني فصلي جمعيت اين حشره كم درك شده است. فهرست شكارگرها و پارازيتوئيد هاي اين آفت براي بسياري از مناطق مشخص گرديده است ولي مقايسه درجه كنترل اعمال شده توسط آنها در مناطق مختلف بواسطه روشهاي متفاوت بكار رفته وضعيت بغرنجي را بوجود آورده است. بطوريكه اثر شكارگرها و و پارازيتوئيد ها تحت واژه هايي نظير نرخ مصرف، درصد كاهش تراكم لاروي، يا درصد مراحل مختلف پارازيته شده ارائه شده است و بندرت از اثر آنها روي الگوهاي فراواني فصلي جمعيت صحبت به ميان آمده است. شكارگرها و و پارازيتوئيد ها ممكن است قادر به سركوبي جمعيت هاي آفت در يك مزرعه مشخص تا زير سطح زيان اقتصادي باشند ولي بايد ديد كه آيا ميتوانند اندازه جمعيت در يك منطقه را كاهش دهند يا نه. در حقيقت، قابليت تحرك و جابجايي و نرخ بالاي افزايش جمعيت اين حشره كه منجر به تشكيل كلوني هاي جديد و رشد جمعيت در بومهاي جديد را مي دهد بر ظرفيت دشمنان طبيعي جهت واكنش هاي تابعي و عددي فائق مي آيد.
از ديگر مطالعاتی که در دنیا روی تغییرات جمعیت این حشره انجام شده است بیشتر به عوامل مرگ ومیر (جدول زندگی) یا تغییرات فصلی جمعیت و ارتباط آن با عوامل محیطی توجه کرده اند بطور مثال در یک تحقیق روی تغییرات فصلی جمعيت لاروی H. armigera روي نخود در هند، رطوبت نسبی و بارندگی را در افزایش جمعیت این حشره تاثیر گذار دانسته اند. یک مطالعه تغییرات جمعیت (جدول زندگی) H. armigera در چین نشان داده است که بالا ترین مرگ و میر این حشره از مرحله تخم تا سن دوم لاروی اتفاق می افتد و عامل کلیدی مرگ و میر اثرات تمیزکنندگی باران و باد در جنوب چین و شکار گری دشمنان طبیعی در شمال چین می باشد. در یک مطالعه روی جمعيت لاروی H. armigera روي نخود مشخص گردید که درجه حرارت کمینه روزانه و بارندگی روی پیک جمعیت این حشره تاثیر دارد. در حالیکه مطالعه ای دیگر روي عوامل كليدي مرگ ومير (جدول زندگي) جمعيت H. armigera روي نخود مشخص کرد که عوامل كليدي مرگ ومير در نسل اول و دوم عدم بقاي لارهاي تازه تفريخ شده و پارازيته شدن لاروهاي جوان توسط Campoletis chloridae U. (Ichneumonidae) و پارازيته شدن لاروهاي مسن تر توسط Carcelia illota C. (Tachinidae) و بيماري ايجاد شده توسط ويروس NPV و مرگ ومير شفيره ها توسط يك بيماري ناشناخته (با عامل ناشناخته) مي باشد و بيشترين مرگ ومير مربوط به لارهاي جوان بوده است. در مطالعه ای روی تغییرات جمعيت Helicoverpa spp. در استرالیا نشان داده شد که بارندگی بهاره و وجود میزبانهای گیاهی روی تغییرات جمعیت گونه های مذکور و وضعیت آفت شدن آنها در پنبه های اول فصل تاثیر دارد. مطالعه اي روي تغييرات فصلي جمعيت H. armigera روي نخود در پاكستان مشخص کرد كه يك همبستگي مثبت بين تراكم جمعيت و درجه حرارت هاي كمينه و بيشينه و يك همبستگي منفي بين تراكم جمعيت و متوسط درصد رطوبت نسبي صبحگاهي وجود دارد. با مطالعه ژنتیک و مهاجرت جمعیت H. armigera در استرالیا مشخ گردید که جابجایی حشرات کامل از فصلی به فصل دیگر تغییر می کند که این نتایج اهمیت مطالعات جمعیت در سالهای پی در پی را می رساند.

این وبلاگ توسط دکتر شهرام حسامي عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد شيراز تهیه شده است. در این وبلاگ اطلاعات، اخبار و تصاویری در مورد حشرات و علم حشره شناسی ارائه می گردد. علاقمندان مي توانند مطالب خود را ارسال كنند تا با نام خودشان در وبلاگ قرار داده شود.