برخورد جالب برخي گياهان در برابر زنبورها
گياهان براي محافظت از گرده هايشان در برابر زنبورها، ابزارهاي دفاعي خوبي دارندمترجم: آزاده سيدميرزايي جهقيبرگرفته از: SCIENCE DAILYزنبورها حشرات مفيد و پركاري هستند كه در تمام طول زندگي خود كار مي كنند و از نظم خاصي كه در جامعه خود دارند تبعيت مي كنند. اين حشرات پركار علي رغم نيش دردناك، فوايد و رازهاي بي شماري دارند. زنبورها براي تغذيه خود و اعضاي كندو و توليد عسل بايد گرده گل ها را جمع آوري كنند و در اين ميان به گرده افشاني و بارورشدن گل ها نيز كمك مي كنند. در اين ميان برخي از گل ها و گياهان با زنبورها ميانه خوبي ندارند . برخي از آنها از خود سموم شيميايي ترشح مي كنند تا بتوانند از خود در برابر آنها محافظت كنند. در تحقيقات تازه اي كه توسط محققان انجام شده آنها به اين نتيجه رسيده اند كه برخي از اين گياهان ساختارهايي دارند كه اجازه نمي دهند زنبورها بيشتر از حد مجاز از گرده آنها بردارند.
اين گياهان در برابر برخي از زنبورها از مواد شيميايي خاصي استفاده مي كنند تا زنبورها را دور كنند. در اين آزمايش كه توسط گروهي از پژوهشگران انجام گرفت آنها همچنين به يافته هاي ديگري در مورد چگونگي سازگاري زنبورها در برخورد با گرده هاي مختلف نيز دست يافتند. اين محققان ابتدا در يك كار ابتكاري، گرده 4 نوع گياه را جمع آوري كردند. آنها براي اين كار، اجازه دادند خود زنبورها در محيط آزمايشگاه اين كار را انجام دهند. آنها براي اين كار ابتدا لارو زنبورها را تنها با يك نوع از گرده يك نوع گياه تغذيه كردند و دريافتند علي رغم آن كه اين نوع زنبورها يك رژيم گسترده از گرده هاي گوناگون و گل هاي مختلف را دارند، اما مشخص شد تفاوت هاي برجسته اي در توانايي شان در استفاده و توسعه گرده هاي مختلف گل هاي گوناگون ايجاد شده است. زنبورها نسبت به گرده گل هاي مختلف واكنش هاي مختلفي از خود نشان دادند. در اين آزمايش ديده شد لارو زنبور
cornuta در گرده گل هاي شيپوري رشد و پرورش خوبي مي يابد در حالي كه 90 درصد آنها در گرده گل هاي لاله مي ميرند و اين در حالي كه عكس اين مورد براي لارو زنبورهاي bicornis اتفاق مي افتد يعني اين لاروها در گرده گل لاله رشد كرده و درگرده گل شيپوري مي ميرند. اما هر دو نوع زنبور در گرده گياه خردل وحشي بخوبي رشد كردند و نكته ديگر آن كه هيچ كدام از اين دو نوع نتوانستند در گرده گياه كاسني رشد كنند و زنده بمانند.
اين شواهد و يافته ها نشان داد كه زنبورها براي استفاده از گرده گل هاي مختلف در شرايط نامساعد و نامطلوب نياز به سازگاري هاي فيزيولوژيكي خاصي دارند و تا هنگامي كه اين سازگاري را نيابند قادر به استفاده از گرده برخي گياهان نيستند. از آنجايي كه در ابتدا زنبورها را با يك نوع گياه و يك نوع گرده تغذيه كرده بودند، لذا زنبورها قادر نبودند از گرده هاي ديگر براي رشد و تغذيه استفاده كنند.
مشخص شد گياهان نيز براي محافظت از گرده هايشان در برابر زنبورها ابزارهاي دفاعي خوبي دارند و اين در حالي است كه زنبورها نيز براي تغذيه لاروهايشان و توليد عسل نياز به مقادير فراواني گرده دارند به طوري كه گرده هزاران گل براي تغذيه تنها يك لارو كفايت مي كند و زنبورها در هر بار نشستن روي يك گل 70 تا 90 درصد گرده آن گل را بر مي دارند. گياهان هم براي عمل گرده افشاني و توليدمثل نياز به حفظ گرده هاي خود دارند و از آنجا كه زنبورها گرده هاي گل را بيشتر در شكم خود ذخيره مي كنند، لذا شانسي براي گرده افشاني گل و گياه مورد نظر باقي نمي ماند.
به همين دليل زماني كه زنبور به گرده گل مي رسد بين گل و زنبور برخورد جالبي اتفاق مي افتد؛ به اين شكل كه گاهي اوقات وقتي حشره به گرده گل مي رسد و مشغول جمع آوري گرده ها مي شود گياه، از شهد خود استفاده مي كند و به اين شكل سبب انتقال گرده خود توسط اين حشره به گياه ديگر و توليدمثل مي شود.
اما طي اين تحقيقات مشخص شد كه برخي از گياهان هنگام رسيدن زنبورها و حشرات، از خود سازگاري هاي عجيبي نشان مي دهند.
اين گياهان براي حفظ گرده خود اجازه نمي دهند تا زنبورها بيش از حد مجاز از گرده هايشان بردارند و اين كار را با ترشح برخي مواد شيميايي انجام مي دهند.
با اين كار زماني كه زنبور بخشي از گرده گل را برمي دارد، گياه با ترشح مواد شيميايي خاص زنبور را فراري مي دهد و به اين ترتيب از گرده هاي خود محافظت مي كند تا از آنها براي باروري و توليدمثل استفاده كند.
روزنامه جام جم، شماره 3119 به تاريخ 12/2/90، صفحه 12 (دانش) □
این وبلاگ توسط دکتر شهرام حسامي عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد شيراز تهیه شده است. در این وبلاگ اطلاعات، اخبار و تصاویری در مورد حشرات و علم حشره شناسی ارائه می گردد. علاقمندان مي توانند مطالب خود را ارسال كنند تا با نام خودشان در وبلاگ قرار داده شود.